तुळजापूर (प्रतिनिधी)- ‘आई तुळजाभवानी मातेचा जयघोष', ढोल-ताशांचा गजर, वाजतगाजत निघालेल्या भवानी ज्योती आणि भाविकांच्या अलोट गर्दीने तीर्थक्षेत्र तुळजापूर नगरी नवरात्रोत्सवाच्या स्वागतासाठी सज्ज झाली आहे. महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी श्री तुळजाभवानी मातेच्या शारदीय नवरात्र महोत्सवाच्या पूर्वसंध्येला शुक्रवार, दि. 9 ऑक्टोबर रोजी मंदिर परिसर भाविकांनी गजबजून गेला होता. राज्याच्या विविध भागांतून आलेल्या सार्वजनिक नवरात्रोत्सव मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी मंदिरात भवानी ज्योत प्रज्वलित करून ती घटस्थापनेसाठी आपल्या गावाकडे नेली. कर्नाटकातील भाविकांनीही घटस्थापनेसाठी श्रीफळ घेण्यासाठी गर्दी केली होती. बंजारा समाजातील देवीभक्तांच्या उपस्थितीमुळे मंदिर परिसरात यात्रेपूर्व उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले होते.
शनिवार, दि. 10 ऑक्टोबरपासून नवरात्रोत्सवाची लगबग आणखी वाढणार असून, रविवार, दि. 11 ऑक्टोबर रोजी मुख्य धार्मिक विधींना प्रारंभ होणार आहे. त्यामुळे मंदिर संस्थान, पोलीस प्रशासन, नगर परिषद, व्यापारी, पुजारी आणि विविध विभागांकडून तयारीला वेग आला आहे. श्री तुळजाभवानी मंदिराच्या डाव्या बाजूला असलेल्या राजमाता जिजाऊ महाद्वार ते शुक्रवार पेठ पाण्याची टाकी या भागात मोठ्या संख्येने भाविक वास्तव्यात राहत असून तसेच याच भागात मोठ्या प्रमाणात वातावरण निर्माण झाले आहेत तरीही या भागात नवरात्र महोत्सवाच्या निवेदनाचा कुठल्याही दिसून आले नाही या भागात भाविकांना मार्गक्रमण करताना प्रचंड त्रास करावा लागला
भवानी ज्योतीसाठी मंडळांची लगबग; गावोगावी नवरात्रोत्सवाचा जागर
महाराष्ट्रातील सार्वजनिक नवरात्रोत्सव मंडळांसाठी श्री तुळजाभवानी मातेच्या मंदिरातून भवानी ज्योत प्रज्वलित करून आपल्या गावात नेण्याला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. नवरात्रोत्सवाच्या प्रारंभी राज्याच्या विविध जिल्ह्यांतील मंडळांचे कार्यकर्ते तुळजापुरात दाखल होत आहेत. शुक्रवारी अनेक मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी वाजतगाजत मंदिरात येऊन भवानी ज्योत प्रज्वलित केली. त्यानंतर घटस्थापनेसाठी श्रीफळ घेऊन ते आपल्या गावाकडे रवाना झाले. भवानी ज्योतीच्या स्वागतासाठी गावोगावी मंडळांनी तयारी केली असून, नवरात्रोत्सवाच्या नऊ दिवसांत देवीचा जागर, धार्मिक कार्यक्रम आणि विविध सांस्कृतिक उपक्रमांची रेलचेल राहणार आहे. त्यामुळे भवानी ज्योत घेऊन जाणाऱ्या मंडळांच्या कार्यकर्त्यांची वर्दळ तुळजापुरात वाढली आहे.
कर्नाटकातील भाविकांची श्रीफळासाठी गर्दी
घटस्थापनेच्या धार्मिक परंपरेनुसार कर्नाटकातील विविध भागांतील भाविक श्री तुळजाभवानी मातेच्या दर्शनासाठी आणि पूजा करून श्रीफळ घेऊन जाण्यासाठी तुळजापुरात येतात. शुक्रवारीही कर्नाटकातून आलेल्या भाविकांची मंदिरात गर्दी दिसून आली. दुसरीकडे बंजारा समाजातील देवीभक्तांनीही मोठ्या संख्येने दर्शनासाठी हजेरी लावली. भवानी ज्योत घेण्यासाठी आलेले मंडळांचे कार्यकर्ते, कर्नाटकातील भाविक आणि बंजारा समाजातील देवीभक्त यांच्या गर्दीने मंदिर परिसर दिवसभर गजबजलेला होता. नवरात्रोत्सव सुरू होण्यापूर्वीच तुळजापूरमध्ये यात्रेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
राजे शहाजी महाद्वार विद्युत रोषणाईने उजळले
नवरात्रोत्सवाच्या स्वागतासाठी श्री तुळजाभवानी मंदिरातील राजे शहाजी महाद्वार आणि राजमाता जिजाऊ महाद्वार परिसरात आकर्षक विद्युत रोषणाई करण्यात आली आहे. रोषणाईमुळे मंदिर परिसराला उत्सवी स्वरूप प्राप्त झाले आहे. देवीच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांना धार्मिक वातावरणासोबतच नवरात्रोत्सवाच्या सजावटीचा अनुभव मिळत आहे. शहरातील प्रमुख रस्ते, बाजारपेठा आणि मंदिराकडे जाणाऱ्या मार्गांवरही उत्सवाची लगबग दिसून येत आहे. पूजासाहित्य, देवीच्या प्रतिमा, धार्मिक वस्तू आणि यात्रेसाठी लागणाऱ्या साहित्याची दुकाने सजली आहेत.
गोमुख तीर्थाजवळून बाहेर पडण्यासाठी नवीन पायऱ्यांचा मार्ग
नवरात्र महोत्सवात दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांची गर्दी लक्षात घेऊन मंदिर प्रशासनाने दर्शन व्यवस्थेत बदल केले आहेत. दर्शन पूर्ण झाल्यानंतर भाविकांना गोमुख तीर्थ परिसरातून बाहेर पडण्यासाठी नवीन पायऱ्यांचा मार्ग तयार करण्यात आला आहे. या मार्गामुळे भाविकांच्या बाहेर पडण्याच्या व्यवस्थेला मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
मंदिर संस्थानकडून दर्शन रांगा, प्रवेशमार्ग आणि बाहेर पडण्याच्या मार्गांचे नियोजन करण्यात येत आहे. गर्दीच्या काळात भाविकांची गैरसोय टाळण्यासाठी प्रशासनाला या व्यवस्थेची प्रभावी अंमलबजावणी करावी लागणार आहे.
आजपासून पोलिसांचा बंदोबस्त; तयारी अंतिम टप्प्यात
शनिवार, दि. 10 ऑक्टोबरपासून तुळजापूर शहरात नवरात्रोत्सवासाठी पोलीस बंदोबस्त तैनात करण्यात येणार आहे. भाविकांची वाढती गर्दी, वाहनांची वर्दळ आणि भवानी ज्योत घेऊन जाणाऱ्या मंडळांची संख्या लक्षात घेता वाहतूक नियंत्रण, सुरक्षितता आणि गर्दीचे नियोजन महत्त्वाचे ठरणार आहे. दरम्यान, नवरात्रोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर विविध शासकीय विभागांची काही कामे शुक्रवारीही सुरू होती. मंदिर परिसरासह शहरातील व्यवस्था अंतिम टप्प्यात आणण्यासाठी संबंधित यंत्रणांची धावपळ सुरू असल्याचे चित्र दिसून आले.
व्यापारी, पुजारी आणि किरकोळ विक्रेते सज्ज
नवरात्रोत्सवासाठी राज्याच्या विविध भागांतून किरकोळ विक्रेते तुळजापुरात दाखल झाले आहेत. पूजासाहित्य, देवीच्या मूर्ती व प्रतिमा, धार्मिक वस्तू आणि यात्रेत लागणाऱ्या साहित्याच्या विक्रीसाठी दुकाने सजविण्यात आली आहेत. हॉटेल व्यावसायिक, वाहतूक व्यावसायिक आणि हंगामी व्यवसाय करणाऱ्यांनीही भाविकांच्या आगमनाच्या दृष्टीने तयारी केली आहे.
नवरात्र महोत्सव हा तुळजापूरच्या धार्मिक आणि आर्थिक जीवनातील महत्त्वाचा कालावधी आहे. भाविकांच्या संख्येवर स्थानिक बाजारपेठेतील उलाढाल, हॉटेल व्यवसाय, पूजासाहित्य विक्री आणि हंगामी रोजगार अवलंबून असतो. त्यामुळे यंदाच्या यात्रेत भाविकांची संख्या किती राहते, याकडे व्यापारी वर्गाचे लक्ष लागले आहे.
दुष्काळाच्या सावटात भक्तीचा जागर
यंदा अत्यल्प पावसामुळे धाराशिव जिल्ह्यासह परिसरातील अनेक भागांत दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. शेतकरी आणि ग्रामीण भागातील नागरिक आर्थिक अडचणींचा सामना करीत असतानाच शारदीय नवरात्र महोत्सव होत आहे. त्यामुळे यंदाच्या यात्रेतील भाविकांची संख्या आणि स्थानिक बाजारपेठेतील उलाढाल याबाबत उत्सुकता आहे.
मात्र, दुष्काळाचे सावट असले तरी आई तुळजाभवानीवरील श्रद्धा आणि नवरात्रोत्सवाची परंपरा यांमुळे भाविकांचा उत्साह कायम असल्याचे मंदिर परिसरातील गर्दीवरून दिसून येत आहे. प्रशासनानेही मोठ्या गर्दीचा अंदाज घेऊन नियोजन केले आहे.
गर्दी व्यवस्थापनाची कसोटी
भवानी ज्योत घेण्यासाठी येणारे सार्वजनिक मंडळांचे कार्यकर्ते, कर्नाटकातील भाविक, बंजारा समाजातील देवीभक्त आणि नवरात्र महोत्सवासाठी दाखल होणारे भाविक यांमुळे पुढील काही दिवस तुळजापुरात मोठी वर्दळ राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे दर्शन व्यवस्था, वाहतूक नियंत्रण, स्वच्छता, पिण्याचे पाणी आणि सुरक्षितता या बाबींवर प्रशासनाला विशेष लक्ष द्यावे लागणार आहे. एकीकडे आई तुळजाभवानीच्या दर्शनासाठी भाविकांचा उत्साह, भवानी ज्योतींचा जयघोष आणि नवरात्रोत्सवाचा धार्मिक जागर; तर दुसरीकडे दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर स्थानिक अर्थव्यवस्थेची कसोटी, अशा वातावरणात यंदाचा शारदीय नवरात्र महोत्सव सुरू होत आहे. भक्ती, परंपरा आणि उत्साहाने भारलेल्या तुळजाईनगरीत आता नवरात्रोत्सवाच्या मुख्य पर्वाची प्रतीक्षा संपली आहे.